Je flipperkast ombouwen naar LED: de complete verlichtingsgids

Een flipperkast ombouwen naar LED is niet «de lampjes vervangen». Een machine uit de jaren 80 bevat drie verschillende verlichtingssystemen — de algemene speelveldverlichting, de aangestuurde insertlampen en de tl-buis in de backbox — en elk daarvan reageert anders op LED. De juiste volgorde is bijna altijd dezelfde: begin bij de backbox, waar de visuele winst het grootst is bij het kleinste risico, en werk dan naar het speelveld toe. Deze gids legt zone voor zone uit wat werkt, waar het wringt en wat het echt kost.

De verlichting van een vintage flipperkast begrijpen: drie families, drie logica's

1. De algemene speelveldverlichting (GI)

De GI (general illumination) is het achtergrondlicht: de lampjes die het speelveld continu verlichten, in ketens bedraad, meestal op 6,3 V AC. Twee formaten overheersen: de BA9s-bajonet #44 en #47, en de #555 wedge-voet, die in de jaren 80 verscheen op fittingen die op een print zijn gemonteerd. Dit is de eenvoudigste familie om om te bouwen: lampje eruit, LED erin.

2. De inserts en de aangestuurde lampen

Dit zijn de lampen die afzonderlijk oplichten onder de gekleurde inserts: doel geraakt, bonus actief, multiplier. Ze worden aangestuurd door de lampenprint, meestal georganiseerd als een matrix, doorgaans op 6,3 V DC. Juist dit verschil — AC versus DC, altijd aan versus aangestuurd — verklaart de meeste problemen bij een LED-ombouw. Wil je weten welke print wat doet, lees dan ons artikel over de elektronica van een flipperkast (MPU, driver, voeding en geluid).

3. De backboxverlichting

Bij veel machines uit de jaren 80 wordt het backglass niet verlicht door lampjes maar door een tl-buis, met voorschakelapparaat en starter, rechtstreeks gevoed op 115 V AC. Een volledig aparte opstelling: niets te maken met de GI of met de matrix.

Deze drie families op dezelfde manier behandelen is de eerste fout. Een LED die perfect is in de GI kan «ghosting» geven in een aangestuurde insert — en geen van die keuzes raakt de backbox, die op een andere, en gevaarlijke, elektrische logica draait.

De backbox: het meest zichtbaar, en het eerst te doen

Waarom de tl-buis slecht veroudert

Na veertig jaar zijn de symptomen altijd dezelfde: de starter die klettert en de backbox seconden lang laat knipperen voordat hij aan gaat, het voorschakelapparaat dat bromt en warm wordt in een houten kast, een trage ontsteking of helemaal geen ontsteking in koude toestand, zwartgeblakerde buisuiteinden die de randen van het backglass in de schaduw laten, en breekbaar glas dat bij één verhuizing al sneuvelt.

Onze oplossing voor Gottlieb System 80B

Wij verkopen en ondersteunen een LED-vervangingskit voor de backbox-tl-buis van de Gottlieb System 80B, voor € 49. Hij vervangt de buis, het voorschakelapparaat en de starter in één keer door een platte ledstrip en een compacte 115 V AC-transformatormodule.

• Montage in een minuut of tien, zonder solderen of boren: knip de twee 115 V AC-draden van de tl door, strip ze en klem ze vast in de meegeleverde Wago-klemmen met hendel. De strip en de module plak je vast met de reeds aangebrachte lijmlaag.
• Direct en gelijkmatig licht over de volle breedte van het backglass, zonder opwarmtijd en zonder donkere zones.
• Koude werking, en einde aan het brommen van het voorschakelapparaat.
• Onzichtbaar achter het backglass: de originele look blijft behouden.

Compatibel met de Gottlieb System 80B-machines uit 1985-1989 die met de originele tl-buis zijn uitgerust: Chicago Cubs' Triple Play, Bounty Hunter, Tag-Team Pinball, Rock, Raven, Hollywood Heat, Rock Encore, Genesis, Gold Wings, Monte Carlo, Spring Break, Arena, Victory, Diamond Lady, TX-Sector, Robo-War, Excalibur, Bad Girls, Big House, Hot Shots en Bone Busters Inc.

Het doorslaggevende voordeel als je een GottFA80_Plus of een Lisy80 inbouwt

Op Diamond Lady, TX-Sector, Robo-War, Excalibur, Bad Girls, Big House, Hot Shots en Bone Busters zit de originele tl-buis fysiek in de weg bij het inbouwen van een GottFA80_Plus- of Lisy80-print: je moet hem omhoog brengen of verplaatsen. De ledstrip is daarentegen plat: je plakt hem waar je wilt en het probleem is definitief verdwenen.

Ben je zover, dan helpt onze vergelijking van alles-in-één-printen voor Gottlieb System 80, 80A en 80B je kiezen voordat je bestelt.

Het speelveld: de GI ombouwen naar LED

Voeten: BA9s-bajonet #44/#47 en wedge #555

Goed nieuws: bij LED verdwijnt het onderscheid tussen #44 en #47, en leveranciers verkopen één enkele «44/47» BA9s-bajonetreferentie. De #555 is de wedge-voet, insteekbaar. Tel je fittingen voordat je bestelt: saai werk, maar het is de enige manier om niet twee keer te hoeven bestellen.

Kleurtemperatuur: het punt waar alles om draait

Dit is de meest gemaakte fout. Een backglass en een speelveld uit de jaren 80 zijn ontworpen en gedrukt voor warm licht, het licht van gloeidraad. Alles omzetten naar koudwit maakt de machine niet moderner: het vlakt de rood-, oranje- en geeltinten van de artwork af en geeft een klinische uitstraling.

Comet Pinball, dat de kwestie nauwkeurig documenteert, legt zijn warmwit rond 3000 tot 4000 K — het dichtst bij gloeilicht, en de beste keuze voor de GI van een machine met warme kleuren — tegenover 5000 tot 6000 K voor zijn koudwit, dat het zelf omschrijft als hard en in staat om de warmte van de originele artwork te «vervlakken». Voor een Gottlieb of Bally uit de jaren 80 blijft warmwit de veiligste keuze.

Frosted of helder, 1 SMD of 3 SMD

Een heldere LED bundelt het licht en veroorzaakt hotspots: een felle halo in het midden van de insert, donkere randen. Een frosted LED (matte koepel) verstrooit het licht en benadert de look van een gloeilampje — heel in het algemeen de juiste keuze op een vintage speelveld.

Wat de intensiteit betreft: hoe meer diodes, hoe feller. De verleiding van heel fel is een valkuil op een machine uit de jaren 80: de plastics en de artwork zijn daar niet op ontworpen. Een 1 SMD frosted volstaat vaak voor een insert; 2 of 3 SMD zijn logischer voor een GI die je op het niveau van een moderne machine wilt brengen.

Waar kopen: leveranciers gecontroleerd in juli 2026

Laten we duidelijk zijn: Pinballs Store verkoopt geen LED-lampjes voor het speelveld. Wij verkopen en ondersteunen vervangingsprinten, wij repareren printen en testen elke print voor verzending, en wij verkopen deze LED-kit voor de backbox. Voor je lampjes zijn dit de specialisten die wij op 27 juli 2026 hebben gecontroleerd:

• Comet Pinball (VS) — 2SMD in 44/47-bajonet en 555-wedge, frosted of helder, $ 0,69; non-ghosting- en anti-strobing-reeksen.
• Titan Pinball (VS) — Frosted Dome vanaf $ 0,38, 1SMD vanaf $ 0,72, non-ghosting 1SMD-NG vanaf $ 0,89, 13 V-flashers vanaf $ 1,29.
• PinballBulbs (VS) — helder, frosted, non-ghosting en flex in 44/47 en 555; frosted 555 voor $ 0,85. Houdt een lijst bij van machines die gevoelig zijn voor ghosting.
• Pinball Center (Duitsland) — lampjes en LEDs (#44 BA9s, #555 T10). Prijzen niet genoteerd.
• PU-parts (Duitsland) — LEDs voor flipperkasten, heldere of frosted koepels, wedge of bajonet. Prijzen niet genoteerd.
• Ministry of Pinball (Nederland) — LED-sets voor inserts, anti-flikkerprinten voor klassieke Bally's. Prijzen niet genoteerd.

Prijzen zijn exclusief verzending, douanekosten en invoer-btw: reken die mee als je vanuit Europa bestelt.

De heel reële valkuilen van de overstap naar LED

Ghosting

Ghosting is het verschijnsel waarbij lampen zwak gloeien terwijl ze uit horen te zijn. Het is geen gebrek van de LED: sommige stuurcircuits zakken niet precies naar nul volt wanneer de lamp uitgaat; er blijft een restspanning staan, een lekstroom in de matrix. Een gloeilampje heeft veel meer nodig voordat het begint te gloeien: het maskeerde het probleem. De LED, die bij een heel lage drempel al oplicht, brengt het aan het licht.

Eerlijk is eerlijk: ghosting hangt af van de machine en van het type LED. Sommige machines vertonen er geen enkele, andere over een hele kolom. De bekende oplossingen zijn zogenoemde «non-ghosting» LEDs — het eerste wat je moet proberen, en alle hierboven gecontroleerde leveranciers bieden ze aan —, het bijplaatsen van weerstanden om de lekstroom af te voeren, anti-ghostingprinten en soms een ROM-update. Wij bevelen geen referentie aan die wij niet op jouw machine hebben getest: begin met non-ghosting, test, en schaal op als het nodig is.

Wanneer de lampenprint de lage belasting niet aankan

Een apart probleem, dat vooral Bally- en Stern-solid-state-machines uit 1977-1985 treft. Een LED trekt een fractie van de stroom van een gloeilampje; de stuurelektronica, gedimensioneerd voor lampjes, houdt een te lage belasting over en laat de lampen ten onrechte flikkeren. Het ligt niet aan de LED, het ligt aan de print.

Twee antwoorden. Ofwel lampjes die voor deze machines zijn ontwikkeld: Comet biedt een anti-strobing-reeks speciaal voor early solid state, van $ 1,69 tot $ 1,89. Ofwel een vervangingsprint met anti-flikker vanaf de basis ingebouwd: onze lampenprint BallyLA_60 (€ 149), die de AS-2518-14, AS-2518-23 en Stern LDB-100 vervangt, en onze MPU-print BallyFA (€ 299). Onze gids voor Bally / Stern MPU-printen beschrijft de compatibiliteiten in detail.

Flashers

Flashers — de grote #89 (bajonet) en #906 (wedge) lampen — werken niet als gewone lampen: hun circuit lijkt op dat van een spoel, met korte hoogspanningspulsen. Zet nooit een GI-LED in een flasherfitting: je hebt speciale flasher-LEDs nodig, geschikt voor 12-13 V. Een bijkomend voordeel: een LED-flasher smelt het aangrenzende plastic niet meer als hij blijft hangen.

Methode: in welke volgorde te werk gaan

1. Eerst de backbox. Maximaal effect, minimaal risico. Op een System 80B: tien minuten met de backbox-LED-kit van € 49.
2. Dan de GI. Geen matrix, geen mogelijke ghosting: alleen esthetische vragen. Hier leg je je kleurtemperatuur vast.
3. De inserts als laatste. De risicozone: doe ze als de rest stabiel is, zodat je een probleem aan de juiste oorzaak kunt toeschrijven.
4. Test onderweg. Één zone, aanzetten, de attract mode bekijken — daar valt ghosting het beste op.
5. Bewaar je originele lampjes in een gelabeld doosje: de ombouw is omkeerbaar, mits je de onderdelen hebt bewaard.

Maak er gebruik van: het speelveld ligt open, dit is het juiste moment voor een volledige reiniging van speelveld en rubbers. Een schone, goed verlichte machine verkoopt beter door, zoals onze eenvoudige reparaties die de waarde van een flipperkast verhogen beschrijven.

Veiligheid: lees dit voordat je aan de backbox komt

Haal de stekker van de flipperkast uit het stopcontact voordat je aan het werk gaat. Niet «uitzetten»: trek de stekker uit de muur.

De backbox van een flipperkast uit de jaren 80 bevat 115 V AC: de buis, het voorschakelapparaat en de starter worden rechtstreeks op die spanning gevoed. Dat is gevaarlijk, ook voor wie gewend is aan sleutelen met 6,3 V onder het speelveld — en een voorschakelapparaat kan na het uitschakelen nog energie vasthouden.

Werk nooit onder spanning: geen «even kijken of hij aangaat» met de kast open en de machine aan het net. Is netspanningsbedrading niet vertrouwd voor je, vraag dan hulp. Er is niets mis mee om dat deel uit te besteden.

Wat het kost, en wat het oplevert

Prijzen met de vermelding «gecontroleerd» zijn de onze of zijn op 27 juli 2026 bij de leveranciers genoteerd; de andere zijn schattingen, exclusief verzending en invoerheffingen.

Zone	Oplossing	Indicatieve kosten	Moeilijkheid	Effect
Backbox (Gottlieb System 80B)	LED-vervangingskit voor de backbox-tl-buis	€ 49 (gecontroleerd)	Makkelijk — ongeveer 10 min, zonder solderen	Zeer sterk: de meest zichtbare zone
Speelveld-GI (30 tot 50 fittingen)	44/47-bajonet- en 555-wedge-LEDs, frosted, warmwit	Schatting: $ 0,38 tot $ 0,90 per stuk	Makkelijk maar langdurig	Sterk: beter leesbaar speelveld, minder warmte
Inserts en aangestuurde lampen	Zogenoemde non-ghosting LEDs	Schatting: $ 0,89 tot $ 1,89 (Titan 1SMD-NG, Comet Flux — gecontroleerd)	Gemiddeld — kans op ghosting	Verschilt per machine
Flashers	Speciale 12-13 V flasher-LEDs (#89, #906)	Schatting: vanaf $ 1,29 per stuk (Titan — gecontroleerd)	Makkelijk	Gemiddeld; neemt het risico op gesmolten plastic weg
Flikkerende lampenprint (Bally / Stern 1977-1985)	Moderne lampenprint met ingebouwde anti-flikker (BallyLA_60)	€ 149 (gecontroleerd)	Gemiddeld — print vervangen	Pakt de oorzaak aan, niet het symptoom
MPU van een Bally / Stern om te moderniseren	BallyFA MPU-print, ingebouwde LED-anti-flikker	€ 299 (gecontroleerd)	Gemiddeld — Plug & Play	Algemene betrouwbaarheid en stabiele verlichting

Om deze bedragen in een breder opknapbudget te plaatsen, zie onze prijsgids voor flipperkastreparaties, post voor post.

Het originaliteitsdebat: LED of gloeilamp?

De vraag verdeelt de gemoederen, en beide kampen hebben gelijk. Sommige verzamelaars geven de voorkeur aan het originele lampje: het licht van een gloeidraad heeft een warmte, een geleidelijke opkomst en een uitdoving bij het uitschakelen die geen enkele LED nabootst. Op een machine die in een conserveringsgedachte wordt bewaard, hoort de tijdgebonden verlichting net zo goed bij het object als de plastics. Aan de andere kant: stroomverbruik drastisch omlaag, warmte vrijwel weg — een reîl probleem voor plastics en connectoren die al veertig jaar staan te bakken — en een levensduur die niet te vergelijken is.

Het punt dat het debat zou moeten sussen: overstappen op LED is omkeerbaar. Als je je originele lampjes bewaart, draai je het in één avond terug. Het enige minder omkeerbare geval is de backbox — maar een veertig jaar oude buis, een voorschakelapparaat en een starter zijn geen onderdelen die je om hun historische waarde bewaart. Ieder zijn ding; onze aanbeveling blijft: backbox zonder aarzelen naar LED, GI in warmwit, inserts afhankelijk van hoe jouw machine zich gedraagt. Over de invloed op de waarde, zie wat is mijn flipperkast waard: notering en taxatie.

FAQ

Moet ik mijn hele flipperkast in één keer naar LED omzetten?

Nee, dat is zelfs af te raden. Ga zone voor zone te werk — backbox, dan GI, dan inserts — en test na elke stap. Duikt er een probleem op, dan weet je waar het vandaan komt. Veertig lampjes vervangen voordat je weer inschakelt, veroordeelt je tot blind zoeken.

Welke kleurtemperatuur kies ik voor een flipperkast uit de jaren 80?

Warmwit, rond 3000-4000 K volgens de indeling van Comet Pinball. Deze machines zijn ontworpen voor warm licht; een koudwit van 5000-6000 K vlakt de rood-, oranje- en geeltinten af en geeft een klinische uitstraling. Een tussentint (4000-5000 K) kan passen bij machines met gemengde kleuren.

Wat is ghosting en hoe voorkom ik het?

Het is wanneer een lamp zwak gloeit terwijl ze uit hoort te zijn, door een restspanning in de matrix die de LED zichtbaar maakt en die het gloeilampje maskeerde. Het verschijnsel hangt af van de machine en van het type LED. De eerste oplossing is non-ghosting LEDs gebruiken; er bestaan ook oplossingen met weerstanden en anti-ghostingprinten. Geen enkele garandeert een universeel resultaat: je moet testen.

Is de backbox-LED-kit compatibel met mijn machine?

Hij is bedoeld voor Gottlieb System 80B-machines uit 1985-1989 die met de originele tl-buis zijn uitgerust, van Chicago Cubs' Triple Play tot Bone Busters Inc. Bij acht daarvan — Diamond Lady, TX-Sector, Robo-War, Excalibur, Bad Girls, Big House, Hot Shots en Bone Busters — lost hij ook het ruimteconflict op tussen de buis en een GottFA80_Plus- of Lisy80-print.

Kan ik de tl-buis in de backbox zelf veilig vervangen?

Ja, mits je de stekker van de machine uit het stopcontact haalt voordat je aan het werk gaat en nooit onder spanning werkt. De backbox bevat 115 V AC: een gevaarlijke spanning. De montage gebeurt zonder solderen of boren, met Wago-klemmen met hendel. Is netspanningsbedrading niet vertrouwd voor je, schakel dan iemand in die dit routinematig doet.

Verkopen jullie LED-lampjes voor het speelveld?

Nee. Pinballs Store verkoopt en ondersteunt vervangingsprinten, repareert elektronische flipperkastprinten, test elke print voor verzending en verkoopt deze backbox-LED-kit voor Gottlieb System 80B. Voor speelveldlampjes kun je terecht bij de specialisten die in deze gids worden genoemd.

Bronnen en verder lezen

• Flippers.be — Types of lightbulbs used in pinball machines: GI- en aangestuurde-lampcircuits, types #44 / #47 / #555 / #89 / #906, ghosting en strobing. Geraadpleegd op 27 juli 2026.
• Comet Pinball — Which White is right for my pinball machine?: kleurtemperaturen. Geraadpleegd op 27 juli 2026.
• Comet Pinball — 2SMD Bulbs: 44/47 en 555, $ 0,69. Geraadpleegd op 27 juli 2026.
• Comet Pinball — Flux Anti-strobing: $ 1,69 tot $ 1,89. Geraadpleegd op 27 juli 2026.
• Titan Pinball — LEDs: vanaf $ 0,38; 1SMD-NG vanaf $ 0,89. Geraadpleegd op 27 juli 2026.
• PinballBulbs — Pinball Machine Ghosting List. Geraadpleegd op 27 juli 2026.
• Pinball Center (DE). Geraadpleegd op 27 juli 2026.
• PU-parts (DE) — LEDs for pinball machines. Geraadpleegd op 27 juli 2026.
• Ministry of Pinball (NL). Geraadpleegd op 27 juli 2026.