GottFA80_Plus replacement board used when a pinball machine won't turn on (Gottlieb System 80)

Mijn flipperkast gaat niet aan: de complete diagnose stap voor stap

Gaat je flipperkast niet aan? Geef niet meteen de CPU-print de schuld, maar loop de voedingsketen op volgorde na: netsnoer, aan/uit-schakelaar, zekeringen, trafo en dan pas de gelijkspanningen. Op een solid state flipperkast uit 1977-1990 zijn bij een compleet dode kast de twee hoofdverdachten een doorgeslagen zekering en de 5 V-voeding. Dit is het complete stappenplan om de storing te vinden zonder iets te slopen of geld uit te geven dat je niet hoeft uit te geven.

Inhoud

Veiligheid: drie regels voordat je de kast opent

Een solid state flipperkast is geen onschuldig elektrisch speelgoed. De primaire van de trafo hangt rechtstreeks aan het net (230 V in Europa) en de secundaire verdeelt hoge gelijkspanningen — tot een stuk of zestig volt voor de displays op een Gottlieb System 80. Drie regels, altijd:

  • Haal de stekker uit het stopcontact voordat je een connector, een zekering of een print aanraakt. Trek nooit een connector los terwijl de kast aanstaat.
  • Condensatoren blijven geladen nadat je hebt uitgeschakeld. Wacht een paar minuten en controleer met je multimeter of ze ontladen zijn als je in de buurt van de grote afvlakcondensatoren onder in de kast moet werken.
  • Meet met één hand als er spanning op staat, zonder sieraden en met geïsoleerde meetpennen. Zo kan de stroom niet dwars door je borstkas.

Voel je je niet zeker met een multimeter, stop hier dan en schakel hulp in. Onze technische ondersteuning is gratis, vóór en na aankoop.

Stap 1 — De netvoedingsketen: stopcontact, snoer, schakelaar

Het klinkt vanzelfsprekend, en toch is dit het eerste wat je nakijkt als een flipperkast helemaal niet aangaat:

  • Het stopcontact: test het met een ander apparaat. Een stekkerdoos of een gesprongen groep verklaart heel wat „storingen”.
  • Het netsnoer: deze kasten zijn veertig jaar oud. Het snoer is geplet, geknikt en soms aangevreten. Meet de doorgang met je multimeter, aan beide kanten losgekoppeld.
  • De aan/uit-schakelaar onder in de kast: de contacten daarvan oxideren. Meet doorgang tussen de aansluitingen met de schakelaar aan.
  • De schakelaar van de muntdeur, op kasten die er een hebben: die schakelt bepaalde spanningen uit zolang de muntdeur openstaat. Zorg dat hij uitgetrokken (ingeschakeld) is voordat je concludeert dat er een storing is.

Stap 2 — Zekeringen: drie families om na te lopen

Een flipperkast heeft drie families zekeringen, en je moet ze uit elkaar houden om te begrijpen wat de storing je vertelt:

  1. De hoofdzekering van het net, meestal in een metalen kastje onder in de kast, aan de ingang van de trafo.
  2. De zekeringen van de voedingsprint: 5 V, 12 V, spoel- en displayspanningen.
  3. De circuitzekeringen: algemene verlichting (GI), spoelen, displays.

Hoe je een zekering goed test. Op het oog beoordelen liegt: een draadje kan binnen in een kapje gebroken zijn zonder dat je het ziet. Haal de zekering uit de houder, zet je multimeter op ohm of doorgang en meet tussen de twee kapjes. Een waarde rond nul ohm betekent dat de zekering goed is; een oneindige waarde (of „OL”) betekent dat hij doorgeslagen is.

Kijk meteen even naar de staat van de zekeringklemmen: zwartblakering, of verkleurde connectorpennen, verraden oververhitting en dus een slecht contact — vaak de echte oorzaak van het probleem.

Zet er nooit een zwaardere zekering in. De zekering beschermt de trafo en de kabelboom; hem overdimensioneren maakt van een kleine storing een brand. Slaat hij opnieuw door, ga dan meteen naar stap 8.

Stap 3 — De trafo

Zijn alle zekeringen goed en gaat er niets branden, meet dan de wisselspanning op de secundaire van de trafo, met de kast onder spanning en met de voorzorgen hierboven. Krijg je geen wisselspanning verderop terwijl de primaire wel netspanning krijgt, dan mankeert er iets aan de trafo of aan de bedrading ernaartoe.

Het is een zeldzame maar echte storing. Het goede nieuws: de trafo is een passief en robuust onderdeel; meestal zit de echte boosdoener ervoor (een losse krimpverbinding, een gebroken draad, een dode schakelaar) en niet in de wikkelingen zelf.

Stap 4 — De gelijkspanningen meten

Is er eenmaal wisselspanning, kijk dan wat de voedingsprint eruit haalt. Op een Gottlieb System 80 levert de voeding onder meer +5 V, +12 V, +42 V en +60 V gelijkspanning, plus hulpspanningen (8 V DC, 60 V AC). De gebruikelijke rollen en de bijbehorende symptomen:

Spanning Belangrijkste rol Symptoom als hij ontbreekt
+5 V DC Logica: CPU, RAM, ROM Kast compleet dood, geen LED op de CPU-print
+12 V DC Hulplogica, geluid Geen geluid, grillig gedrag, resets
+42 V DC Spoelen en solenoids Kast start op maar geen enkele spoel vuurt
+60 V DC Displays Displays blijven donker terwijl het spel draait
60 V AC / 8 V DC Verlichting en hulpvoedingen Geen algemene verlichting

De exacte waarden verschillen per fabrikant en bouwjaar: raadpleeg altijd de handleiding van je kast. De diagnoselogica blijft echter hetzelfde — elke ontbrekende spanning wijst naar een specifiek deel van het circuit.

Stap 5 — De 5 V logicavoeding, het kritieke punt

Om op te starten heeft een CPU-print drie dingen nodig: +5 V, +12 V en een schone massa. Zijn die drie aanwezig en in orde, dan hoort de print op te starten. Twee details maken het verschil:

  • Meet op de CPU-print zelf, niet alleen op de uitgang van de voeding. Originele connectoren die na veertig jaar geoxideerd zijn, veroorzaken spanningsval. Het is niet ongewoon om 5,05 V te lezen bij de voeding en 4,6 V waar hij op de print aankomt. In dat geval zijn nieuwe pennen en connectoren de oplossing, niet een nieuwe print.
  • Blijf binnen de TTL-tolerantie. De logica in deze kasten is gespecificeerd op 5 V ±5 %, dus 4,75 tot 5,25 V. Daaronder wordt opstarten grillig; daarboven gaan componenten kapot.

Specifieke waarschuwing voor Gottlieb System 80. De 5 V-regelaar van deze generatie (een LM338K) is een gedocumenteerd zwak punt: valt hij uit, dan kan hij een spanning ver boven 5 V naar de logicaprinten sturen, met schade als een domino-effect. Er zijn meerdere gevallen beschreven op gespecialiseerde forums en door PinWiki. De gewoonte die printen redt: meet de 5 V met de logicaprinten losgekoppeld, voordat je alles weer aansluit — zeker na een reparatie aan de voeding.

Een voeding die je printen sloopt? Pak het probleem bij de bron aan

De GottFA80_Plus vervangt de CPU-print, de driverprint én de voeding van een Gottlieb System 80, 80A of 80B door één geheel op basis van een FPGA, met opnieuw opgebouwde massa's en regeling.

  • Plug & Play, zonder solderen, op de originele connectoren
  • Zonder batterij — geen corrosie meer op de print
  • 6 maanden garantie (onderdelen en arbeid) op elk defect dat niet door verkeerd gebruik komt, + 30 dagen niet-goed-geld-terug
  • Gratis technische ondersteuning voor en na aankoop (FR, EN, DE, IT, ES)

Vanaf € 349 — bekijk de GottFA80_Plus. Er is ook een Full-versie met ingebouwde geluidsprint voor € 399.

Stap 6 — Start de CPU-print op?

Spanningen in orde, maar de kast blijft stil? Dan moet je de CPU-print aan het praten krijgen. Elk platform heeft zijn eigen taal.

Bally (1977-1985)

De MPU-print heeft een diagnose-LED die bij het inschakelen knippert, tot zeven keer, waarbij elke flits het einde van een fase van de zelftest in de ROM's markeert. De eerste flits geeft het einde van de ROM-test aan.

  • Helemaal geen flits: controleer de voedingsspanningen, de ROM's en vooral hun voetjes (gebroken pootjes, oxidatie).
  • Zeven flitsen en dan eindeloos resetten: de boosdoener is vaak het 5101-RAM of de 555-timer in het resetcircuit.

Voor de details over compatibele printen: zie onze gids voor Bally MPU-printen.

Williams System 3 tot 7

Hier draait alles om het resetcircuit. Bij het inschakelen wordt de /RESET-lijn (pin 40 van de 6800/6802) ongeveer 50 milliseconden laag gehouden — lang genoeg om de 5 V te laten stabiliseren — en gaat daarna naar +5 V, waarna de processor zijn opstartprogramma begint uit te voeren. Blijft die lijn laag of gaat hij oscilleren, dan zal de print nooit opstarten. Een goed gedocumenteerde oplossing is de 22 µF tantaalcondensator in het resetcircuit te vervangen door een van 33 µF, wat de vertraging iets verlengt. Zie ook onze gids voor Williams System 3 tot 7.

Gottlieb System 80, 80A en 80B

Dit is het meest frustrerende platform: de originele MPU-print geeft geen bruikbare visuele terugkoppeling. Zonder werkend display sta je blind te zoeken. Precies daarom is de Lisy80 zo handig: die toont leesbare diagnoseberichten en laat je lampjes, spoelen en contacten stuk voor stuk testen, waardoor een spookjacht verandert in een reeks methodische tests.

Een flipperkast die niet aangaat diagnosticeren met de Lisy80 print op een Gottlieb System 80

Stap 7 — Batterij, corrosie en massa's

Een print die zonder duidelijke reden „dood” is, is heel vaak een print die is aangevreten. Op Bally, Williams en Gottlieb gaat de op de CPU-print gesoldeerde batterij uiteindelijk lekken; het elektrolyt kruipt langs de sporen en sloopt in stilte de omliggende schakeling — ook een heel eind van het lek vandaan.

Kijk voordat je verder gaat met strijklicht naar het gebied rond de batterij: groene of witte aanslag, doffe sporen, opgeblazen soldeermasker. We hebben er een heel artikel aan gewijd: batterijlekkage in een flipperkast, gevaren en de definitieve oplossing.

Tel bij Gottlieb System 80 het bekende massaprobleem van het platform daarbij op, dat resets en grillig gedrag veroorzaakt: onze gids voor ground mods op System 80 behandelt de aanpassing en het alternatief.

Stap 8 — Kortsluiting uitsluiten

Bijzonder geval: de zekering slaat meteen door, elke keer dat je inschakelt. Het heeft geen zin om er nog meer op te offeren — je moet het defecte circuit isoleren. De methode, beproefd op reparatieforums:

  1. Haal met de stekker eruit alle connectoren los en laat alleen de trafo gevoed.
  2. Schakel in. Houdt de zekering het, dan zit de kortsluiting verderop.
  3. Sluit de connectoren één voor één weer aan (eerst de algemene verlichting, daarna de printconnectoren) en schakel telkens in.
  4. De connector die de zekering doet doorslaan, wijst de defecte tak aan.

De klassieke boosdoeners: een kortgesloten spoel, een doorgebrande transistor of MOSFET op de driverprint (een defecte MOSFET blijft geleiden, de spoel staat permanent onder spanning en de zekering geeft het op), of een kortgesloten bruggelijkrichter op de voeding.

Overzichtstabel: symptoom → waarschijnlijke oorzaak

Symptoom Hoofdverdachten Waar te kijken
Helemaal niets, nergens een LED Hoofdzekering, snoer, schakelaar, 5 V Stap 1, 2 en 5
Verlichting komt op, de kast start niet op 5 V logica, CPU-print, resetcircuit Stap 5 en 6
De zekering slaat door bij elke inschakeling Spoel, MOSFET/transistor, bruggelijkrichter Stap 8
De kast start op en reset dan in een lus Massa's, te lage 5 V, RAM, reset Stap 5, 6 en 7
De kast draait maar de displays blijven donker Displayspanning, eigen zekering, displays Stap 4
Geen enkele spoel werkt Spoelspanning, zekering, driverprint Stap 4 en 8

Print repareren of vervangen?

Wijst de diagnose duidelijk naar een logicaprint, dan heb je twee wegen. Repareren op componentniveau kan en is soms het juiste antwoord — we documenteren het, bijvoorbeeld hoe je een doorgebrande MOSFET en een decoder op een System 80 driverprint vervangt. Het vraagt apparatuur, ervaring en tijd, en het is geen garantie tegen de volgende storing op een veertig jaar oude print.

Vervangen door een moderne print op basis van een FPGA haalt daarentegen in één klap de batterij, de corrosie, de vermoeide componenten en de twijfelachtige massa's weg. Dit zijn de printen die wij leveren en ondersteunen, tegen de huidige winkelprijzen:

Print Systeem Prijs
GottFA80_Plus (CPU + driver + voeding) Gottlieb System 80 / 80A / 80B vanaf € 349
GottFA80_Plus Full (met ingebouwde geluidsprint) Gottlieb System 80 / 80A / 80B € 399
Lisy80 (CPU + diagnose) Gottlieb System 80 / 80A / 80B vanaf € 199
Godri80 (driverprint) Gottlieb System 80 / 80A / 80B vanaf € 99
Gosof (geluidsprint) Gottlieb System 80 / 80A / 80B vanaf € 129
WillFA7 (2-in-1 MPU + driver) Williams System 3 tot 7 vanaf € 349
BallyFA (MPU) Bally 1977-1985 vanaf € 299

Ze zijn allemaal Plug & Play en batterijloos, met 6 maanden garantie (onderdelen en arbeid) op elk defect dat niet door verkeerd gebruik komt, 30 dagen niet-goed-geld-terug en gratis technische ondersteuning. We testen ze voordat ze de deur uitgaan. Het inbouwen staat stap voor stap beschreven in onze Plug & Play installatiegids zonder solderen.

Wat een vervangingsprint niet oplost

Even helder zijn, want dat is wat je van een eerlijke verkoper mag verwachten: een vervangingsprint vervangt logische elektronica, geen mechaniek en geen bedrading. Hij lost niet op:

  • een doorgebrande spoel, een vastgelopen kern, een gebroken veer of een verkeerd afgesteld contact;
  • een defect netsnoer, een defecte schakelaar, trafo of kabelboom;
  • dode displays, die op zichzelf staande onderdelen blijven;
  • een versleten speelveld, verharde rubbers of gebroken targets.

Met andere woorden: doe de diagnose voordat je koopt. Wijzen stap 1 tot en met 4 naar de netkant of de trafo, dan lost geen enkele print het probleem op. Wil je precies weten wat elke print doet, lees dan ons artikel over de elektronica van een flipperkast uitgelegd: MPU, driver, voeding en geluidsprint.

Veelgestelde vragen: flipperkast die niet aangaat

Mijn flipperkast gaat helemaal niet aan, waar begin ik?

Bij het eenvoudigste en goedkoopste: het stopcontact getest met een ander apparaat, het netsnoer, de schakelaar onder in de kast en daarna de hoofdzekering van het net. Gebeurt er werkelijk niets — zelfs geen LED op de CPU-print — dan zijn de twee hoofdverdachten de hoofdzekering en de 5 V-voeding.

Hoe weet ik of een zekering van mijn flipperkast doorgeslagen is?

Haal hem uit de houder en meet hem met je multimeter op doorgang of ohm. Rond 0 ohm: de zekering is goed. Oneindige waarde of „OL”: hij is doorgeslagen. Op het oog beoordelen is niet betrouwbaar, want het draadje kan binnen in een metalen kapje gebroken zijn.

Waarom slaat de zekering van mijn flipperkast bij elke inschakeling door?

Omdat er verderop kortsluiting zit: een kortgesloten spoel, een doorgebrande transistor of MOSFET op de driverprint, of een defecte bruggelijkrichter. Haal alle connectoren los, schakel in en sluit ze één voor één weer aan tot je degene vindt die de zekering doet doorslaan. Zet er nooit een zwaardere zekering in.

De kast gaat aan maar reset in een lus: wat nu?

Controleer eerst de 5 V, gemeten op de CPU-print zelf (die moet tussen 4,75 en 5,25 V blijven), daarna de staat van de massa's en het resetcircuit. Op Gottlieb System 80 is het massaprobleem van het platform een veelvoorkomende oorzaak van resets; op Williams System 3 tot 7 moet je juist naar het resetcircuit kijken.

Kun je een flipperkast laten draaien met het speelveld losgekoppeld?

Ja, en dat is precies de basis van de isolatiemethode: je zet de kast onder spanning met de connectoren los en sluit ze daarna één voor één weer aan. Laat de kast zo echter niet lang draaien en vuur geen spoelen buiten hun normale circuit.

Kun je de originele print beter repareren of vervangen?

Dat hangt af van de staat van de print en van je doel. Een licht gecorrodeerde print met een aangewezen storing laat zich goed repareren. Een print die is aangevreten door een lekkende batterij, met vernielde sporen, kost vaak meer om te herstellen — zonder garantie op een lang leven — dan een moderne vervangingsprint zonder batterij, met 6 maanden garantie en 30 dagen niet-goed-geld-terug.

Bronnen en verder lezen

Twijfel je over je diagnose? Schrijf ons: onze technische ondersteuning is gratis, voor en na aankoop, in het Frans, Engels, Duits, Italiaans en Spaans.

Terug naar blog

Reactie plaatsen

Let op: opmerkingen moeten worden goedgekeurd voordat ze worden gepubliceerd.

Onze producten

Alles bekijken