GottFA80_Plus replacement board used when a pinball machine won't turn on (Gottlieb System 80)

Mój pinball się nie włącza: kompletna diagnostyka krok po kroku

Twój pinball się nie włącza? Zanim obwinisz płytkę CPU, przejdź tor zasilania po kolei: przewód sieciowy, włącznik, bezpieczniki, transformator, a dopiero potem napięcia stałe. W pinballu półprzewodnikowym z lat 1977-1990, gdy maszyna jest zupełnie martwa, dwaj główni podejrzani to przepalony bezpiecznik i zasilanie 5 V. Oto kompletna metoda krok po kroku, która pozwoli znaleźć usterkę bez niszczenia czegokolwiek i bez wydawania niepotrzebnych pieniędzy.

Spis treści

Bezpieczeństwo: trzy zasady, zanim otworzysz maszynę

Pinball półprzewodnikowy to nie niegroźna elektryczna zabawka. Uzwojenie pierwotne transformatora jest podłączone bezpośrednio do sieci (230 V w Europie), a wtórne rozprowadza wysokie napięcia stałe — do około sześćdziesięciu woltów dla wyświetlaczy w Gottlieb System 80. Trzy zasady, zawsze:

  • Wyjmij wtyczkę z gniazdka, zanim dotkniesz złącza, bezpiecznika czy płytki. Nigdy nie rozłączaj złącza przy włączonym zasilaniu.
  • Kondensatory pozostają naładowane po wyłączeniu. Odczekaj kilka minut, a jeśli musisz pracować przy dużych kondensatorach filtrujących na dole obudowy, sprawdź multimetrem, czy są rozładowane.
  • Mierz jedną ręką, gdy układ jest pod napięciem, bez biżuterii i z izolowanymi sondami. Dzięki temu prąd nie przepłynie przez klatkę piersiową.

Jeśli nie czujesz się pewnie z multimetrem, zatrzymaj się tutaj i poproś o pomoc. Nasze wsparcie techniczne jest bezpłatne, przed zakupem i po nim.

Krok 1 — Tor sieciowy: gniazdko, przewód, włącznik

Brzmi oczywiście, a i tak jest pierwszą rzeczą do sprawdzenia, gdy pinball w ogóle się nie włącza:

  • Gniazdko ścienne: sprawdź je innym urządzeniem. Listwa zasilająca albo wybity bezpiecznik w rozdzielnicy tłumaczą sporą część „usterek”.
  • Przewód sieciowy: te maszyny mają czterdzieści lat. Przewód był zgniatany, zaginany, czasem nadgryziony. Sprawdź jego ciągłość multimetrem, odłączony z obu stron.
  • Włącznik ON/OFF na dole obudowy: jego styki się utleniają. Zmierz ciągłość między zaciskami w pozycji włączonej.
  • Wyłącznik krancowy drzwiczek wrzutnika, w maszynach, które go mają: odcina część napięć, gdy drzwiczki są otwarte. Upewnij się, że jest wyciągnięty (załączony), zanim uznasz, że masz usterkę.

Krok 2 — Bezpieczniki: trzy rodziny do sprawdzenia

Pinball ma trzy rodziny bezpieczników i warto je rozróżniać, żeby zrozumieć, co mówi ci awaria:

  1. Główny bezpiecznik sieciowy, zwykle w metalowej puszce na dole obudowy, na wejściu transformatora.
  2. Bezpieczniki zasilacza, na płytce zasilacza: 5 V, 12 V, napięcia cewek i wyświetlaczy.
  3. Bezpieczniki obwodów: oświetlenie ogólne (GI), cewki, wyświetlacze.

Jak porządnie sprawdzić bezpiecznik. Oględziny potrafią zwieść: topik może być przerwany w środku metalowej nasadki i nie widać tego. Wyjmij bezpiecznik z gniazda, ustaw multimetr na omy albo ciągłość i zmierz między dwiema nasadkami. Wartość bliska zeru omów oznacza bezpiecznik sprawny; wartość nieskończona (albo „OL”) — przepalony.

Przy okazji zerknij na stan sprężynek gniazda bezpiecznika: sczernienie albo przebarwione piny złącza zdradzają przegrzewanie, a więc zły styk — często to on jest prawdziwą przyczyną problemu.

Nigdy nie zakładaj bezpiecznika o wyższym prądzie. Bezpiecznik chroni transformator i wiązkę przewodów; przewymiarowanie go zamienia drobną usterkę w pożar. Jeśli przepala się ponownie, przejdź od razu do kroku 8.

Krok 3 — Transformator

Jeśli wszystkie bezpieczniki są dobre, a nic się nie zapala, zmierz napięcie przemienne na uzwojeniu wtórnym transformatora, przy zasilonej maszynie i z zachowaniem powyższych środków ostrożności. Jeśli za transformatorem nie ma napięcia przemiennego, a uzwojenie pierwotne dostaje sieć, winny jest transformator albo jego okablowanie wejściowe.

To rzadka, ale realna awaria. Dobra wiadomość: transformator jest elementem pasywnym i wytrzymałym — najczęściej prawdziwy sprawca siedzi przed nim (luźne zaciskanie, urwany przewód, martwy włącznik), a nie w samych uzwojeniach.

Krok 4 — Pomiar napięć stałych

Gdy napięcie przemienne jest już obecne, sprawdź, co produkuje płytka zasilacza. W Gottlieb System 80 zasilacz dostarcza między innymi +5 V, +12 V, +42 V i +60 V prądu stałego oraz napięcia pomocnicze (8 V DC, 60 V AC). Typowe role i towarzyszące im objawy:

Napięcie Główna rola Objaw przy braku
+5 V DC Logika: CPU, RAM, ROM Maszyna zupełnie martwa, brak diody na płytce CPU
+12 V DC Pomocnicze układy logiczne, dźwięk Brak dźwięku, nieprzewidywalne zachowanie, resety
+42 V DC Solenoidy i cewki Gra startuje, ale żadna cewka nie działa
+60 V DC Wyświetlacze Wyświetlacze ciemne mimo trwającej gry
60 V AC / 8 V DC Oświetlenie i zasilanie pomocnicze Brak oświetlenia ogólnego

Dokładne wartości zależą od producenta i rocznika: zawsze sięgaj do instrukcji swojej maszyny. Logika diagnostyki pozostaje jednak ta sama — każde brakujące napięcie wskazuje na konkretną część układu.

Krok 5 — Zasilanie logiki 5 V, punkt krytyczny

Żeby wystartować, płytka CPU potrzebuje trzech rzeczy: +5 V, +12 V i czystej masy. Jeśli te trzy są obecne i prawidłowe, płytka powinna wystartować. Dwa szczegóły robią całą różnicę:

  • Mierz na płytce CPU, nie tylko na wyjściu zasilacza. Oryginalne złącza, utlenione po czterdziestu latach, powodują spadki napięcia. Nierzadko odczytasz 5,05 V na zasilaczu i 4,6 V tam, gdzie napięcie dociera do płytki. W takim przypadku lekarstwem są nowe piny i złącza, a nie nowa płytka.
  • Trzymaj się tolerancji TTL. Logika w tych maszynach jest przewidziana na 5 V ±5 %, czyli od 4,75 do 5,25 V. Poniżej start staje się nieprzewidywalny; powyżej niszczą się elementy.

Uwaga szczególna dla Gottlieb System 80. Stabilizator 5 V tej generacji (LM338K) to udokumentowany słaby punkt: gdy padnie, potrafi posłać na płytki logiczne napięcie znacznie powyżej 5 V, ze szkodami kaskadowymi. Kilka takich przypadków opisano na specjalistycznych forach i w PinWiki. Nawyk, który ratuje płytki: zmierz 5 V przy odłączonych płytkach logicznych, zanim wszystko z powrotem podłączysz — zwłaszcza po naprawie zasilacza.

Zasilacz, który niszczy twoje płytki? Rozwiąż problem u źródła

GottFA80_Plus zastępuje płytkę CPU, płytkę driverów oraz zasilacz w maszynie Gottlieb System 80, 80A lub 80B jednym modułem opartym na układzie FPGA, z przebudowanymi masami i stabilizacją.

  • Plug & Play, bez lutowania, na oryginalnych złączach
  • Bez baterii — koniec z korozją na płytce
  • 6 miesięcy gwarancji (części i robocizna) na każdą usterkę niewynikającą z niewłaściwego użytkowania, + 30 dni na zwrot pieniędzy
  • Bezpłatne wsparcie techniczne przed zakupem i po nim (FR, EN, DE, IT, ES)

Od 349 € — zobacz GottFA80_Plus. Jest też wersja Full z wbudowaną płytką dźwięku za 399 €.

Krok 6 — Czy płytka CPU startuje?

Napięcia w porządku, a maszyna nadal milczy? Teraz trzeba zmusić płytkę CPU, żeby przemówiła. Każda platforma ma własny język.

Bally (1977-1985)

Płytka MPU ma diodę diagnostyczną, która po włączeniu mruga, nawet siedem razy, a każde mrugnięcie oznacza koniec kolejnego etapu autotestu zapisanego w ROM-ach. Pierwsze mrugnięcie sygnalizuje koniec testu ROM.

  • Zero mrugnięć: sprawdź napięcia zasilania, ROM-y, a przede wszystkim ich podstawki (ułamane nóżki, utlenienie).
  • Siedem mrugnięć, a potem resety bez końca: winowajcą bywa najczęściej pamięć RAM 5101 albo układ czasowy 555 w obwodzie resetu.

Szczegóły na temat zgodnych płytek znajdziesz w naszym poradniku o płytkach MPU do maszyn Bally.

Williams System 3 do 7

Tutaj wszystko zależy od obwodu resetu. Po włączeniu linia /RESET (pin 40 układu 6800/6802) jest utrzymywana w stanie niskim przez około 50 milisekund — na tyle długo, by ustabilizowało się 5 V — a potem podnosi się do +5 V i procesor zaczyna wykonywać swój program startowy. Jeśli ta linia pozostaje niska albo oscyluje, płytka nigdy nie wystartuje. Dobrze udokumentowanym rozwiązaniem jest wymiana kondensatora tantalowego 22 µF w obwodzie resetu na 33 µF, co nieznacznie wydłuża opóźnienie. Zobacz także nasz poradnik o Williams System 3 do 7.

Gottlieb System 80, 80A i 80B

To najbardziej frustrująca platforma: oryginalna płytka MPU nie daje żadnej użytecznej informacji zwrotnej. Bez działającego wyświetlacza diagnozujesz po omacku. Właśnie dlatego przydaje się Lisy80: pokazuje czytelne komunikaty diagnostyczne i pozwala testować lampki, cewki i styki pojedynczo, dzięki czemu polowanie na duchy zamienia się w serię metodycznych testów.

Diagnozowanie pinballa, który się nie włącza, przy użyciu płytki Lisy80 w Gottlieb System 80

Krok 7 — Bateria, korozja i masy

Płytka „martwa” bez wyraźnego powodu to bardzo często płytka, którą coś wygryzło. W maszynach Bally, Williams i Gottlieb bateria przylutowana do płytki CPU w końcu zaczyna wyciekać; elektrolit pełznie wzdłuż ścieżek i po cichu niszczy układ wokół — także spory kawałek od samego wycieku.

Zanim pójdziesz dalej, obejrzyj okolicę baterii w świetle padającym pod kątem: zielone albo białe naloty, matowe ścieżki, spęcherzona soldermaska. Poświęciliśmy temu osobny artykuł: wyciekająca bateria w pinballu, zagrożenia i rozwiązanie ostateczne.

W Gottlieb System 80 dochodzi do tego znany problem mas tej platformy, który wywołuje resety i nieprzewidywalne zachowanie: nasz poradnik o ground mods dla System 80 opisuje tę modyfikację i alternatywę.

Krok 8 — Izolowanie zwarcia

Przypadek szczególny: bezpiecznik przepala się natychmiast po każdym włączeniu. Nie ma sensu poświęcać kolejnych — trzeba wyizolować wadliwy obwód. Metoda sprawdzona na forach naprawczych:

  1. Przy maszynie odłączonej od sieci rozepnij wszystkie złącza, zostawiając zasilany tylko transformator.
  2. Włącz. Jeśli bezpiecznik wytrzyma, zwarcie jest dalej w układzie.
  3. Podłączaj złącza pojedynczo (najpierw oświetlenie ogólne, potem złącza płytek), za każdym razem włączając zasilanie.
  4. Złącze, przy którym bezpiecznik pada, wskazuje wadliwą gałąź.

Klasyczni winowajcy: zwarta cewka, przepalony tranzystor albo MOSFET na płytce driverów (uszkodzony MOSFET zostaje w stanie przewodzenia, cewka jest stale wzbudzona i bezpiecznik się poddaje) albo zwarty mostek prostowniczy w zasilaczu.

Tabela zbiorcza: objaw → prawdopodobna przyczyna

Objaw Główni podejrzani Gdzie szukać
Zupełnie nic, nigdzie żadnej diody Główny bezpiecznik, przewód, włącznik, 5 V Kroki 1, 2 i 5
Oświetlenie się zapala, gra nie startuje Logika 5 V, płytka CPU, obwód resetu Kroki 5 i 6
Bezpiecznik przepala się przy każdym włączeniu Cewka, MOSFET/tranzystor, mostek prostowniczy Krok 8
Gra startuje i resetuje się w pętli Masy, zaniżone 5 V, RAM, reset Kroki 5, 6 i 7
Gra działa, ale wyświetlacze pozostają ciemne Napięcie wyświetlaczy, własny bezpiecznik, wyświetlacze Krok 4
Żadna cewka nie działa Napięcie solenoidów, bezpiecznik, płytka driverów Kroki 4 i 8

Naprawić czy wymienić płytkę?

Kiedy diagnoza jednoznacznie wskazuje na płytkę logiczną, masz dwie drogi. Naprawa na poziomie elementów jest możliwa i czasem to właśnie ona jest właściwym wyborem — opisujemy ją, na przykład jak wymienić przepalony MOSFET i dekoder na płytce driverów System 80. Wymaga sprzętu, doświadczenia i czasu, i niczego nie gwarantuje wobec kolejnej awarii czterdziestoletniej płytki.

Wymiana na nowoczesną płytkę opartą na FPGA za jednym zamachem usuwa baterię, korozję, zmęczone elementy i wątpliwe masy. Oto płytki, które dostarczamy i wspieramy, w aktualnych cenach sklepowych:

Płytka System Cena
GottFA80_Plus (CPU + drivery + zasilacz) Gottlieb System 80 / 80A / 80B od 349 €
GottFA80_Plus Full (z wbudowaną płytką dźwięku) Gottlieb System 80 / 80A / 80B 399 €
Lisy80 (CPU + diagnostyka) Gottlieb System 80 / 80A / 80B od 199 €
Godri80 (płytka driverów) Gottlieb System 80 / 80A / 80B od 99 €
Gosof (płytka dźwięku) Gottlieb System 80 / 80A / 80B od 129 €
WillFA7 (2 w 1: MPU + drivery) Williams System 3 do 7 od 349 €
BallyFA (MPU) Bally 1977-1985 od 299 €

Wszystkie są Plug & Play i pozbawione baterii, objęte 6-miesięczną gwarancją (części i robocizna) na każdą usterkę niewynikającą z niewłaściwego użytkowania, z 30-dniowym prawem zwrotu pieniędzy i bezpłatnym wsparciem technicznym. Testujemy je przed wysyłką. Montaż opisujemy krok po kroku w naszym poradniku instalacji Plug & Play bez lutowania.

Czego płytka zamienna nie naprawi

Powiedzmy to jasno, bo tego właśnie powinieneś oczekiwać od uczciwego sprzedawcy: płytka zamienna zastępuje elektronikę logiczną, a nie mechanikę czy okablowanie. Nie naprawi:

  • spalonej cewki, zatartego rdzenia, pękniętej sprężyny ani źle wyregulowanego styku;
  • uszkodzonego przewodu sieciowego, włącznika, transformatora czy wiązki przewodów;
  • martwych wyświetlaczy, które pozostają osobnymi podzespołami;
  • zużytego boiska, sparciałych gumek ani połamanych targetów.

Innymi słowy: zrób diagnostykę zanim kupisz. Jeśli kroki od 1 do 4 wskazują na stronę sieciową albo transformator, żadna płytka problemu nie rozwiąże. Żeby dokładnie zrozumieć, co robi każda płytka, przeczytaj nasz artykuł o elektronice pinballa: MPU, drivery, zasilacz i płytka dźwięku.

FAQ: pinball, który się nie włącza

Mój pinball w ogóle się nie włącza, od czego zacząć?

Od rzeczy najprostszych i najtańszych: gniazdka sprawdzonego innym urządzeniem, przewodu sieciowego, włącznika na dole obudowy, a potem głównego bezpiecznika sieciowego. Jeśli nie dzieje się absolutnie nic — nawet dioda na płytce CPU nie mruga — dwaj główni podejrzani to główny bezpiecznik i zasilanie 5 V.

Jak poznać, że bezpiecznik w pinballu jest przepalony?

Wyjmij go z gniazda i zmierz multimetrem ustawionym na ciągłość albo omy. Blisko 0 omów: bezpiecznik jest dobry. Wartość nieskończona albo „OL”: przepalony. Oględziny nie są wiarygodne, bo topik może być przerwany w środku metalowej nasadki.

Dlaczego mój pinball przepala bezpiecznik przy każdym włączeniu?

Bo dalej w układzie jest zwarcie: zwarta cewka, przepalony tranzystor albo MOSFET na płytce driverów, albo uszkodzony mostek prostowniczy. Rozepnij wszystkie złącza, włącz zasilanie, a następnie podłączaj je pojedynczo, aż znajdziesz to, przy którym bezpiecznik pada. Nigdy nie zwiększaj prądu bezpiecznika.

Maszyna się włącza, ale resetuje w pętli — co robić?

Najpierw sprawdź 5 V mierzone bezpośrednio na płytce CPU (musi utrzymywać się między 4,75 a 5,25 V), potem stan mas i obwód resetu. W Gottlieb System 80 problem mas platformy jest częstą przyczyną resetów; w Williams System 3 do 7 przyjrzyj się obwodowi resetu.

Czy można uruchomić pinballa z odłączonym boiskiem?

Tak, i na tym właśnie polega metoda izolowania: zasilasz maszynę z rozpiętymi złączami, a potem podłączasz je pojedynczo. Nie zostawiaj jednak maszyny długo w takim stanie i nie wyzwalaj cewek poza ich normalnym obwodem.

Lepiej naprawić oryginalną płytkę czy ją wymienić?

To zależy od stanu płytki i od twojego celu. Lekko skorodowana płytka z ustaloną usterką naprawia się dobrze. Płytka wygryziona przez wyciekającą baterię, ze zniszczonymi ścieżkami, często kosztuje więcej w odbudowie — bez gwarancji trwałości — niż nowoczesna płytka zamienna bez baterii, z 6-miesięczną gwarancją i 30-dniowym prawem zwrotu pieniędzy.

Źródła i dalsza lektura

Nie masz pewności co do diagnozy? Napisz do nas: nasze wsparcie techniczne jest bezpłatne, przed zakupem i po nim, po francusku, angielsku, niemiecku, włosku i hiszpańsku.

Powrót do blogu

Nasze produkty

Wyświetl wszystkie